Onbalansmarkt: Hoe de energietransitie een verdienmodel kan worden

Het Nederlandse elektriciteitsnet staat onder toenemende druk. Door de snelle groei van energieproductie vanuit hernieuwbare bronnen, de elektrificatie van industrie en mobiliteit, en een stijgende vraag vanuit huishoudens en bedrijven raakt het net op steeds meer plekken overbelast. Veel mensen kennen dit als netcongestie: een lokaal probleem waarbij een specifiek deel van het net meer vraag of aanbod krijgt dan het aankan.

Dit lokale probleem is onlosmakelijk verbonden met wat er op landelijk niveau speelt: onbalans. En juist daar liggen de kansen voor jouw organisatie. Netcongestie en onbalans worden vaak in één adem genoemd, maar het zijn twee verschillende mechanismen. Netcongestie is lokaal en wordt beheerd door regionale netbeheerders. Onbalans is landelijk: het gaat over het evenwicht tussen de totale stroomproductie en het totale verbruik in Nederland op elk moment van de dag. Dat evenwicht bewaken is de taak van TenneT, de landelijke netbeheerder.

Door de energietransitie wordt die landelijke balans steeds lastiger te handhaven en dat creëert een markt waarop je als organisatie kunt verdienen.

Het elektriciteitsnet functioneert als een uiterst precies systeem: op elk moment moet er exact evenveel stroom worden geproduceerd als er wordt verbruikt. Zelfs een kleine afwijking kan leiden tot instabiliteit en in het ergste geval tot uitval van het net.

Die balans staat steeds meer onder druk door twee ontwikkelingen:

Voor TenneT wordt het daardoor steeds lastiger om vraag en aanbod nauwkeurig te voorspellen. Het resultaat is een toenemende onbalans in het net en dat heeft directe gevolgen voor de markt.

Om het net stabiel te houden, kan TenneT ingrijpen via de onbalansmarkt. Dit is een marktmechanisme waarbij bedrijven worden beloond of juist beboet op basis van hun bijdrage aan de balans op het net. Er zijn twee richtingen:

De spelregels op de onbalansmarkt zijn als volgt: wie bijdraagt aan de onbalans betaalt extra en wie helpt om het net in balans te brengen, wordt daarvoor financieel beloond. Hier liggen de kans voor jouw organisatie.

TenneT werkt met drie regelprogramma’s: Frequency Containment Reserve (FCR), automatic  Frequency Restoration Reserve (aFRR) en manual Frequency Restoration Reserve (mFRR).

In de praktijk combineer je deze markten zodat je batterij op meerdere manieren tegelijk inkomsten genereert. Hoe meer vermogen je beschikbaar stelt, hoe hoger de opbrengst. Wil je weten welke vergoedingen concreet bij jouw situatie passen? Lees dan ons uitgebreide artikel over FCR, aFRR en mFRR.

Je maakt als bedrijf niet zomaar direct afspraken met TenneT. Deelname verloopt in de meeste gevallen via een aggregator: een gespecialiseerde marktpartij die het vermogen van meerdere batterijen bundelt en gezamenlijk inschrijft bij TenneT. Voor jou als ondernemer is dat praktisch, want de aggregator regelt de markttoegang, certificering en dagelijkse aansturing.

Om deel te kunnen nemen moet je batterij wel voldoen aan strikte technische eisen, zoals reactietijd, beschikbaarheid en real-time communicatie met het net. Wij begeleiden je in dit hele traject: van de juiste hardware en besturingssoftware tot de certificering en het in contact brengen met een aggregator die bij jouw situatie past.

Om actief te kunnen handelen heb je twee dingen nodig: een batterijsysteem en een slim Energy Management System, ook wel EMS genoemd.

De batterij fungeert als buffer: hij kan snel stroom opslaan of terugleveren, afhankelijk van wat het net op dat moment nodig heeft. Het EMS zorgt ervoor dat dit op het juiste moment en op de meest rendabele manier gebeurt. Het systeem monitort continu de onbalansprijzen, analyseert prognoses en stuurt de batterij automatisch aan.

Concreet betekent dit: levert de batterij stroom terug als het net daarom vraagt, dan ontvang je daarvoor een vergoeding. Is er een overschot op het net, dan laadt de batterij op tegen lage of zelfs negatieve stroomprijzen.

Deelname aan de onbalansmarkt kan op meerdere manieren waarde opleveren. Je ontvangt directe inkomsten wanneer jouw flexibiliteit bijdraagt aan de balans van het net. Je verlaagt je eigen energiekosten door goedkoop op te laden tijdens overschotten en duur verbruik te vermijden tijdens pieken. En je verbetert je duurzaamheidsprofiel: door in te spelen op het aanbod van hernieuwbare energie draag je actief bij aan de energietransitie.

De exacte opbrengst hangt af van de omvang van je batterij, de slimme aansturing via het EMS en de schommelende onbalansprijzen. Maar één ding is zeker: naarmate het net verder onder druk komt te staan, zal de waarde van flexibiliteit alleen maar toenemen.

Benieuwd wat deze ontwikkelingen voor jouw organisatie kan betekenen? Neem vrijblijvend contact met ons op en we bekijken samen de mogelijkheden.