NON-FIRM ATO’S: de risico’s en kansen van een flexibel transportcontract

Wat is een ATO en wat maakt een non-firm ATO contract anders?

Een Aansluit- en Transportovereenkomst (ATO) is het contract dat bedrijven afsluiten met hun regionale netbeheerder. In dit contract staan afspraken over hoe zwaar de aansluiting belast mag worden: het gecontracteerde transportvermogen (GTV). Tot een paar jaar geleden was het vermogen altijd continu beschikbaar door het afsluiten van een firm ATO.

Doordat het net nu onder druk staat door de snelle groei van elektrificatie is er op veel locaties in Nederland simpelweg geen ruimte meer voor een nieuwe aansluiting met een vast transportrecht. De ACM heeft hierop gereageerd door op 31 januari 2024 het Codebesluit non-firm ATO te publiceren. Netbeheerders mogen sindsdien in congestiegebieden contracten aanbieden zonder vaste (firm) transportcapaciteit: de non-firm ATO.

Het grootste verschil: bij een firm ATO contract heb je altijd recht op jouw gecontracteerde vermogen. Bij een non-firm ATO heb je dat alleen op momenten dat de netbeheerder aangeeft dat er ruimte op het net beschikbaar is. Je weet pas de dag vóór de levering en dus het sluiten van de day-ahead markt.

Vier typen transportrecht contracten

Sinds 1 april 2025 zijn er officieel vier vormen van transportrechten beschikbaar. BlokStroom, NFA85 en RestStroom vallen alle drie onder de non-firm ATO, maar verschillen in de mate van zekerheid die ze bieden. Hieronder een globaal overzicht:

Hoe werkt een non-firm ATO contract in de praktijk?

Een non-firm ATO betekent in de dagelijkse praktijk dat je bedrijf niet langer op autopiloot energie kan afnemen. De netbeheerder bepaalt elke dag opnieuw hoeveel transportvermogen er beschikbaar is voor jouw aansluiting. Dat klinkt ingrijpender dan het is, maar het vraagt wel om een andere manier van werken.

Het proces werkt als volgt: elke dag vóór 12:00 uur publiceert de energiemarkt de day-ahead prijzen voor de volgende dag. Op datzelfde moment verwerkt de netbeheerder de verwachte netbelasting en stelt vast hoeveel restruimte er per aansluiting beschikbaar is. Uiterlijk op dat moment ontvang je als houder van een non-firm ATO een melding: dit is het vermogen dat je morgen mag gebruiken, en op deze tijdstippen.

Zonder automatisering ben je dan verplicht om dagelijks handmatig in te grijpen in je energiegebruik. Voor de meeste bedrijven is dat niet realistisch. Daarom is een Energie Management Systeem (EMS) in de praktijk onmisbaar bij een non-firm ATO. Het EMS ontvangt de melding van de netbeheerder automatisch, vergelijkt die met de geplande activiteiten op jouw locatie en stuurt laadpalen, batterijen of andere flexibele assets bij. Het verschuift een laadsessie naar de beschikbare uren, plant een batterijcyclus in op het goedkoopste moment en zorgt ervoor dat je binnen het toegestane vermogen blijft.

Het resultaat is dat de onzekerheid van een non-firm ATO in de praktijk veel beheersbaarder is, mits je de juiste infrastructuur hebt. Bedrijven zonder EMS zullen de voordelen van een non-firm ATO nauwelijks kunnen verzilveren.

Kansen en risico’s met een non-firm ATO contract

Hieronder een overzicht en toelichting van de kansen en risico’s omtrent een non-firm ATO contract:

Voor welk type bedrijf is een non-firm ATO interessant?

Het grootste voordeel zit bij bedrijven die echt flexibel zijn in hun energiegebruik en daardoor kunnen inspelen op de momenten waarop het net ruimte biedt. Het gaat hierbij niet zozeer om de sector waarin je actief bent, maar om de aanwezigheid van specifieke processen of assets:

• Stuurbare laadinfrastructuur: Bedrijven waarbij voertuigen langere tijd stilstaan (bijvoorbeeld ’s nachts of in vaste blokken) en niet direct op vol vermogen hoeven te laden. Een Energie Management Systeem (EMS) plant de laadsessies dan automatisch in wanneer er netruimte is.
• Grootschalige batterijopslag met overcapaciteit: Bedrijven met een energieopslagsysteem dat niet puur voor eigen realtime gebruik is gereserveerd. Er moet voldoende vrije capaciteit zijn om uren van netcongestie te overbruggen of om te handelen op de energiemarkt.
• Bedrijven met warmtepompen, e-boilers of koelinstallaties: processen waarbij energie wordt opgeslagen als warmte of koude zijn goed te verschuiven naar daluren of momenten met netruimte.
• Bedrijven met flexibele productieplanning: energie-intensieve productiestappen die niet aan een vast tijdstip zijn gebonden, kunnen worden ingepland op momenten dat transport beschikbaar is.

Kun je jouw belangrijkste bedrijfsproces of energievraag zonder grote operationele gevolgen 2 tot 4 uur stopzetten, afschalen of verschuiven? Dan is een non-firm ATO een interessante en kostenbesparende optie. Is absolute leveringszekerheid op elk seconde van de dag cruciaal? Dan blijft de firm ATO de enige veilige keuze.

Wat kun je als ondernemer nu concreet doen?

Een non-firm ATO is niet voor iedereen de juiste keuze. Maar hoe weet je of het bij jouw bedrijf past? Stel jezelf deze vragen:

• Ben je een grootverbruiker? Een non-firm ATO is alleen beschikbaar voor bedrijven met een elektriciteitsaansluiting groter dan 3×80 ampère. Heb je een kleinere aansluiting? Dan val je als kleinverbruiker buiten het ATO-systeem en is een non-firm ATO niet aan de orde.
• Heb je een aansluiting nodig in een congestiegebied? Dan is een non-firm ATO vaak de enige manier om überhaupt op het net te komen. Een firm ATO zit er in veel regio’s simpelweg niet in.
• Kun je flexibel omgaan met je energieverbruik? Als jouw bedrijf laadpalen, een batterij, een warmtepomp of een koelinstallatie heeft die je kunt verschuiven in de tijd, dan past een non-firm ATO waarschijnlijk goed.
• Heb je zekerheid nodig voor financiering? Dan is het volledig variabele recht (RestStroom) geen goede keuze. Kijk dan naar het tijdsduurgebonden recht (NFA85) of BlokStroom, die bieden wél een minimum aan zekerheid.
• Zijn jouw processen tijdskritisch? Als jouw bedrijf op elk moment van de dag vol vermogen nodig heeft, is een non-firm ATO geen optie. Blijf dan bij een firm ATO.
• Heb je een EMS of ben je bereid er een te nemen? Zonder automatisering haal je het voordeel van een non-firm ATO er nauwelijks uit. Met een EMS wordt de dagelijkse onzekerheid grotendeels opgevangen.

Bronnen

ACM. (2024, 31 januari). Codebesluit non-firm ATO. Autoriteit Consument & Markt. 

ACM. (2024, 19 juli). Codebesluit Alternatieve transportrechten. Autoriteit Consument & Markt. 

Netbeheer Nederland. (2024). Zo werkt het: alternatieve transportrechten. 

Stedin. (2025). Alternatieve transportrechten.

Stroomkr8. (2024). De non firm aansluit- en transportovereenkomst.